Një perspektivë interesante që po zhvillohet në fushën e privatësisë dhe mbrojtjes së të dhënave është ajo e “Feminist Data Protection”.
Kjo qasje na fton të shohim përtej pajtueshmërisë ligjore dhe të analizojmë jo vetëm mënyrën se si përpunohen të dhënat, por edhe marrëdhëniet e pushtetit që mund të qëndrojnë pas tyre.
Kush ka pushtet mbi të dhënat?
Kush përfiton prej tyre?
Dhe kush mund të dëmtohet?
Teknologjia nuk ekziston në një vakum
Algoritmet, inteligjenca artificiale dhe sistemet e vendimmarrjes së automatizuar ndërtohen nga njerëzit dhe përdoren brenda strukturave ekzistuese sociale.
Për këtë arsye, ato mund të riprodhojnë ose edhe të përforcojnë paragjykimet dhe pabarazitë që ekzistojnë në shoqëri.
Një sistem mund të jetë teknikisht “i saktë”, por gjithsesi të ketë pasoja të padrejta për kategori të caktuara të njerëzve.
Ku mund ta shohim këtë problem?
Mjafton të mendojmë për sisteme dhe teknologji që përdorin të dhëna personale në situata me ndikim të drejtpërdrejtë mbi individët.
- Aplikacionet që mbledhin të dhëna për menstruacionet ose fertilitetin.
- Teknologjitë e njohjes së fytyrës dhe mënyra se si identifikojnë individët.
- Algoritmet që kategorizojnë njerëzit sipas profilit të tyre.
- Sistemet që përdorin të dhëna për të vendosur kush merr një shërbim apo kredi.
- Sistemet që ndikojnë në vendimmarrjen për mundësi pune.
- Përdorimi i të dhënave për mbikëqyrje, diskriminim ose profilizim.
A mjafton vetëm “pëlqimi”?
Një nga pyetjet më interesante që ngre kjo qasje lidhet pikërisht me pëlqimin.
Por ekzistenca e një butoni ose checkbox-i nuk i përgjigjet automatikisht pyetjeve më të rëndësishme rreth mënyrës se si është marrë vendimi.
Sa e lirë është realisht kjo zgjedhje?
A e kupton individi se çfarë ndodh me të dhënat e tij?
A ka një alternativë reale?
A ekziston një marrëdhënie e pabarabartë pushteti midis individit dhe organizatës që kontrollon të dhënat?
Mbrojtja e të dhënave është më shumë se një checkbox.
Mbrojtja e të dhënave nuk duhet të reduktohet vetëm në një checkbox apo një politikë privatësie prej 20 faqesh.
Çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë?
Ndërsa teknologjia dhe inteligjenca artificiale po përdoren gjithnjë e më shumë nga bizneset dhe institucionet, diskutimi për mbrojtjen e të dhënave duhet të shkojë përtej pyetjes:
“A jemi në përputhje me ligjin?”
“Kush mund të preket negativisht nga mënyra se si ne mbledhim, analizojmë dhe përdorim të dhënat?”
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për profesionistët e Data Protection, Cybersecurity, AI dhe Compliance.
Përtej përputhshmërisë
Një sistem i përputhshëm me ligjin nuk është domosdoshmërisht gjithmonë një sistem i drejtë.
Dhe ndoshta, në të ardhmen, një nga mënyrat më të mira për të mbrojtur të dhënat personale do të jetë të fillojmë të analizojmë jo vetëm të dhënat, por edhe pushtetin që qëndron pas tyre.
Mbrojtja e të dhënave nuk është vetëm pyetja “a mund ta bëjmë?” por edhe “çfarë ndikimi do të ketë te njerëzit?”
A mendoni se organizatat duhet të vlerësojnë edhe ndikimin social dhe diskriminues të përpunimit të të dhënave, përtej kërkesave minimale ligjore?